Informatie De Tike

Ontstaan en ontwikkeling huidige nederzetting

De Tike is een streekdorp, ontstaan door veen- en heideontginning. De nederzetting is ontstaan op een keileemrug, bedekt met zand en gelegen tussen twee moerassige laagveengebieden. Aan de oostzijde van de keileemrug liggen het Swartfean en het Witfean en aan de westzijde ligt het ingepolderde gebied De Wierren. Nadat het hoogveen op de keileemrug was gewonnen voor brandstof, raakte dit gebied begroeid met heide. Deze heidevelden zijn met name in het begin van de 20e eeuw grootschalig ontgonnen, waardoor het huidige weidelandschap is ontstaan.


 

Van buurtschap tot dorp en formele woonplaats

Toen De Tike nog een buurtschap was, viel het grotendeels onder het dorp Nijega, deels onder het dorp Opeinde (beide gemeente Smallingerland) en deels onder het dorp Sumar (gemeente Tytsjerksteradiel). In 1953 heeft de plaats de dorpsstatus verkregen, hoewel het nooit is uitgegroeid tot dorp in de klassieke zin des woords, het heeft nooit een kern en kerk gekregen. De inwoners kerken dan ook nog altijd als voorheen in de omringende dorpen. Voor nadere informatie zie de site van de (PKN) Gereformeerde Kerk en Hervormde Gemeente Nijega, Opeinde en De Tike. Kennelijk heeft de plaats vroeger wel een kerk gehad: volgens Reliwiki heeft de voorganger van het huidige dorpshuis dienst gedaan als Hervormde dan wel Evangelische kerk, en zouden er ook in het huidige dorpshuis nog kerkdiensten worden gehouden.

Men heeft er in de jaren zeventig, bij de totstandkoming van het postcodesysteem, voor gekozen om alleen het Smallingerlandse deel tot woonplaats De Tike te benoemen. Het Tytsjerksteradielse deel ligt namelijk formeel (o.a. voor de postadressen en voor de gemeentelijke basisregistraties) ´in´ Sumar. Men heeft er kennelijk niet voor gekozen om hetzij dat deel ook als De Tike te benoemen, hetzij dat deel middels een grenscorrectie naar de gemeente Smallingerland te laten overgaan en zo het dorp onder 1 gemeente te brengen. Het Tytsjerksteradielse deel van het dorp ligt N van de Susterwei en de Polderdyk. De gemeentegrens loopt daar namelijk midden door die wegen. Gezien de banden van oudsher en de geografische ligging wordt het Tytsjerksteradielse deel in de praktijk echter nog altijd als deel van De Tike beschouwd en niet als deel van Sumar.

 

Voorzieningen

Zoals reeds hiervoor gemeld heeft het dorp geen kerk. Wel is er sinds 1929 een basisschool, genaamd De Gielguorde*. Qua verenigingsleven is er een biljartvereniging, een toneelvereniging, een havenvereniging en, heel bijzonder voor zo’n klein dorp, een brassband, genaamd Soli Deo Gloria (in 1938 opgericht als fanfare en sinds 1979 een brassband). Dankzij dit verenigingsleven en niet te vergeten dorpshuis De Tike (voorheen ‘Ora et Labora’) huldigen de inwoners de slogan ‘De Tike heeft kerk noch kroeg, maar er is altijd vermaak genoeg’. Sportverenigingen heeft het dorp niet. Daarvoor kan men terecht in buurdorp Opeinde. Verder komt er in het dorp nog een ‘melkboer’ (uit Garyp) met SRV-wagen, en zijn er in het dorp veel kleinschalige bedrijven op uiteenlopend gebied.

* De school dankt zijn naam aan de tijd dat bijna iedere boerderij een boomgaard had met vruchtbomen. Het fruit dat in de herfst werd verzameld, werd in de gielguorde gebracht. Dit is een uitgespaarde ruimte in het hooivak in de schuur, waarin het fruit veilig bewaard kon worden tegen vorst en bovendien verder kon rijpen.

 

Recente ontwikkelingen

De Tike heeft geen aansluiting gekregen op de nieuwe provincialeweg Dokkum-Nijega, de zogeheten Centrale As. De Susterwei / Polderdyk gaat straks met een tunnel onder deze weg door. Daarnaast blijft het dorp middels een fietstunnel onder de Centrale As verbonden met buurdorp Nijega, wat gewenst is in verband met de sociale contacten tussen deze dorpen, de scholieren van Nijega die deels in De Tike naar school gaan, de fietspadenroutes en voor de kergang

Landschap, natuur en recreatie

De bebouwing in De Tike wordt gekenmerkt door meerdere groepen woningen. Dat is ontstaan tijdens de winning van het veen en de ontginning van de heide. Hierdoor zijn ook de verbindingspaden ontstaan. Door de ruilverkaveling van eind jaren zestig zijn de verbindingspaden nagenoeg verdwenen of doodlopend geworden. Men tracht het oude beeld weer enigszins terug te krijgen door wandelpaden langs perceelsranden aan te leggen. Het dorp ligt in een uniek coulissenlandschap: ‘een lustoord’ zoals dat in een krantenknipsel uit 1890 is benoemd. Het karakter van dit besloten landschap wordt bepaald door het verleden van vervening, de verspreid gelegen bebouwing, de nabijheid van De Leijen en natuurlijk de elzensingels. Om dit waardevolle landschap zo te houden en verder te verbeteren, is in 2011 het project ‘De Tike: Singellân en Doarp yn ’t Grien’ uitgevoerd. Dit hield in dat inwoners tegen een bescheiden eigen bijdrage hun boomsingels konden opknappen en uitbreiden, en hagen-, laan-, fruit- en leibomen konden aanplanten op erven en andere bijzondere plekken in het dorp. In De Tike ligt het meer De Leyen (ook wel De Leijen en De Leien), waar u heerlijk kunt zeilen, surfen en schaatsen. Dit meer is ontstaan rond 1750, toen vanuit Eastermar werd begonnen met het afgraven van het laagveen. Het plan om een eigen haventje met aanlegsteiger en uitkijktoren te realiseren, is inmiddels gerealiseerd. Bij De Leyen bevindt zich een vogelkijkhut. U kunt De Tike en omgeving verkennen middels een ‘swalkrûte’ voor fietsers en een swalkrûte voor wandelaars. De routes zijn verkrijgbaar bij de VVV. Verder is er nog de Leyensigge wandelroute langs het meer De Leyen.